Bir Zamanlar İstediğimiz Hayat, Bugün Hâlâ Bize Ait mi?
Hayatımız boyunca farkında olarak ya da olmayarak pek çok şey inşa ederiz. Kendimize bir gelecek tasarlarız, ulaşmak istediğimiz hedefler belirleriz, ilişkiler kurarız ve zaman içerisinde bütün bunların etrafında bir yaşam düzeni oluştururuz. Bazen yıllarımızı verdiğimiz bir akademik hedef, bazen emekle şekillendirdiğimiz kariyerimiz, bazen de hayatımızın uzun bir döneminde yanımızda olacağını düşündüğümüz insanlar bu düzenin parçaları haline gelir. Üstelik inşa ettiklerimiz yalnızca dış dünyada var olan şeylerden ibaret değildir. Kendimize, başkalarına ve hayata ilişkin geliştirdiğimiz düşünceler, beklentiler ve inançlar da bu yapının görünmeyen temellerini oluşturur.
Sizce, hayatımızın belirli bir döneminde büyük bir istekle oluşturduğumuz her şeyin, yıllar sonra da bizim için aynı anlamı taşımasını beklemek ne kadar gerçekçidir?
Çoğu zaman bir şeyleri kurmaya gösterdiğimiz özeni, onları neden sürdürdüğümüzü sorgulamadan devam ettirebiliriz. Bir hedef belirlediğimizde ona ulaşmayı, bir ilişki kurduğumuzda devam ettirmeyi, bir yola çıktığımızda ise başladığımız noktadaki kararlılığımızı korumayı benimseriz çünkü süreklilik bize güven vermektedir. Belirsizliklerin karşısında alıştığımız düzeni korumak, bazen değişimin getirebileceği ihtimallerle yüzleşmekten daha kolay gelebilir. Oysa hayat, yalnızca bizim planlarımız doğrultusunda ilerlemez. Biz değişiriz, çevremizdeki insanlar değişir, koşullar farklılaşır. Bir dönem kendimizi ait hissettiğimiz arkadaşlıklar zamanla uzaklaşabilir. Geleceğimizi üzerine kurduğumuz partnerimizle beklentilerimiz ilişki içinde karşılanmayabilir. Büyük bir motivasyonla başladığımız akademik veya kariyer yolculuğu, ilerleyen yıllarda düşündüğümüzden farklı bir yöne evrilebilir. Bazen değişen şeyin ne olduğunu hemen fark edemeyiz. Yalnızca eskiden bize iyi gelen bir durumun artık aynı hisleri uyandırmadığını, bir zamanlar heyecan duyduğumuz hedefin giderek uzaklaştığını veya sürdürmeye çalıştığımız bir ilişkinin eskisi kadar karşılıklı olmadığını hissederiz. Belki de bazı yapılar, tam olarak bu noktada çözülmeye başlar.
Yıkım Her Zaman Bir Anda Gerçekleşmez
Yıkım kelimesi kulağa bir şeyin aniden sona ermesini, bütün parçalarının dağılmasını veya geriye hiçbir şey kalmamasını çağrıştırır. Oysa hayatımızda inşa ettiğimiz yapılar, tek bir olayla değil, zaman içerisinde biriken deneyimlerle değişir. Bazen defalarca ertelenen bir beklenti, bazen karşılık bulmayan bir çaba, bazen de kendimize sormaktan kaçındığımız bir soru, alıştığımız düzeni yeniden değerlendirmemize neden olabilir. Kendimize sormayı anlamlı bulduğum bir soru var: Bir şeyi gerçekten istediğimiz için mi sürdürüyoruz, yoksa onu inşa etmek için harcadığımız emekten vazgeçmek istemediğimiz için mi?
Çünkü bazen bir ilişkiye, hedefe veya yaşam biçimine bağlılığımız, onun bugün bize ne kattığından çok, geçmişte ona ne kadar yatırım yaptığımızla ilişkili olabilir. Bir şeyin sona ermesi, onu başından beri yanlış seçtiğimiz anlamına gelmez. Geçmişte bizi mutlu eden bir ilişki, bugün ihtiyaçlarımızı karşılamıyor olabilir. Bir zamanlar ulaşmak istediğimiz mesleki hedef, artık kendimizi görmek istediğimiz yerle örtüşmeyebilir. Bu durum geçmişte verdiğimiz kararları değersizleştirmez. Bazı şeyler yanlış oldukları için değil, yaşamımızdaki yerleri ve anlamları değiştiği için sonlanabilir.
Yıkılan Bir Yapıdan Geriye Ne Kalır?
Bir yapının sona erdiğini düşünelim. Onu oluşturmak için harcadığımız zaman, gösterdiğimiz çaba, yaşadığımız deneyimler ve öğrendiklerimiz de onunla birlikte ortadan kalkar mı? Bence dönüşümün en dikkat çekici tarafı bu soruda saklı. Bir ilişki sona erdiğinde yalnızca o insanla kurduğumuz bağ değişmez; bazen kendi ihtiyaçlarımızı, sınırlarımızı ve ilişkilerden beklentilerimizi de yeniden gözden geçiririz. Akademik veya kariyer hedefimize ulaşamadığımızda yalnızca sonuçla değil, kendimize ilişkin değerlendirmelerimizle de karşı karşıya kalabiliriz. Elbette her deneyim bize bir şey öğretmek zorunda değildir. Her kaybın ardından güçlenmek, her hayal kırıklığında olumlu bir taraf bulmak veya yaşananları hemen anlamlandırmak mümkün olmayabilir. Bazen bir süre ne yapacağımızı bilemeyiz. Bazen eski düzenimizi özler, bazen de verdiğimiz kararların doğruluğunu sorgularız.
Dönüşümün her zaman görünür veya hızlı gerçekleşmediğini kabul etmek de bu sürecin bir parçasıdır. Duruma özgü değişen koşullar karşısında alternatif bakış açıları geliştirebilmek ve alışılmış düşünce kalıplarını yeniden değerlendirebilmek, uyum sağlamamızı kolaylaştırabilir fakat uyum sağlamak, her duruma katlanmak veya her koşulu olduğu gibi kabul etmek değildir. Kimi zaman bulunduğumuz yerde farklı davranabilmek, kimi zaman da artık aynı yerde kalmak istemediğimizi fark edebilmektir.
“Dönüşmek, her zaman başka birine dönüşmek değildir. Bazen kendimizle ve hayatımızla kurduğumuz ilişkiyi değiştirmektir.”
İnşa, Yıkım ve Dönüşüm: Tekrarlayan Bir Döngü
Hayatı çoğu zaman belirli aşamalardan oluşan bir yolculuk gibi düşünürüz. Eğitimimizi tamamlarız, mesleğimize başlarız, ilişkiler kurarız, hedeflerimize ulaşırız. Sanki bütün bunların sonunda hayatımızın tamamlanmış bir düzene kavuşmasını bekleriz. Oysa bir hedefe ulaşmak, yeni hedeflerin ortaya çıkmasına engel değildir. Bir ilişkiyi sürdürmek, o ilişkinin hiç değişmeyeceği anlamına gelmez. Bugün kendimiz için doğru bulduğumuz bir karar, yıllar sonra yeniden değerlendirilmeye ihtiyaç duyabilir. Bu yüzden yaşamın inşa, yıkım ve dönüşüm arasında ilerleyen tek yönlü bir süreçten çok, tekrar eden bir döngüye benzemektedir. Bir şeyler oluştururuz. Onlara anlam yükler, zaman ve emek veririz. Ardından hayatın getirdikleriyle birlikte bazılarının değiştiğini, bazılarının artık eskisi gibi işlemediğini fark ederiz. Kimi yapıları onarır, kimilerini yeniden düzenler, kimilerini ise geride bırakırız. Sonrasında yeni beklentiler, ilişkiler ve hedefler oluşturabiliriz. Fakat bu yeni yapılar da değişimden bağımsız değildir. Zamanla onlar da sorgulanabilir, dönüşebilir veya sona erebilir. Belki de yaşamı ilginç kılan, hiçbir şeyin değişmeyeceği bir düzen kurabilmek değil; değişimin içinde kendimize ait bir yön bulmaya devam edebilmektir.
Yeniden Başlamak İçin Her Şeyi Geride Bırakmak Gerekir mi?
Yeniden başlangıçları çoğunlukla büyük kararlarla ilişkilendiriyoruz. Yeni bir işe başlamak, farklı bir şehre taşınmak, başka bir ilişkiye adım atmak veya yeni bir hedef belirlemek gibi görünse de bazen de hayatımızdaki hiçbir şey dışarıdan değişmemişken, bizim onlara yaklaşımımız değişebilir. Aynı insanlarla farklı sınırlar kurabilir, aynı meslekte yeni bir anlam bulabilir veya yıllardır sürdürdüğümüz bir alışkanlığı sorgulayabiliriz.
Bu da bir başlangıçtır. Üstelik yeniden başlamak, geçmişi silmek anlamına gelmez. Yaşadığımız deneyimleri, verdiğimiz kararları ve kurduğumuz bağları tamamen geride bırakmamız mümkün olmayabilir. Fakat geçmişin geleceğimiz üzerindeki etkisini nasıl anlamlandırdığımız değişebilir. Hayatımızda oluşturduğumuz yapıların hiçbirini sonsuza kadar aynı biçimde korumak zorunda değiliz. Bazıları bizimle birlikte büyür, bazıları değişir, bazıları ise yaşamımızın belirli bir döneminde kalır. Belki de asıl mesele, her şeyin devam etmesini sağlamak değil; neyin neden devam ettiğini, neyin değişmeye ihtiyaç duyduğunu ve neyi artık sürdürmek istemediğimizi kendimize sorabilmektir. Çünkü yaşam, bir kez inşa edip tamamladığımız bir yapı değildir. İçinde yaşarken değiştirdiğimiz, bazen onardığımız, bazen yeniden kurduğumuz bir bütündür.
“Bazen yeniden başlamak, yeni bir hayat kurmak değil; var olan hayatımıza farklı yollarla yeniden anlam katabilmektir.”
