Evcil Hayvanlarla Kurduğumuz Bağ: Yakınlık, Güven ve Ruh Sağlığı

Yakınlık kurmak, güvende hissetmek ve bir ilişki içinde var olmak insanın temel ihtiyaçları arasındadır. Bu ihtiyaçlar günlük yaşamda farklı ilişkiler üzerinden karşılık bulabilir. Evcil hayvanlarla kurduğumuz bağ da zamanla duygusal hayatımızın önemli bir parçasına dönüşebilir. Eve geldiğimizde bizi karşılayan bir köpek, yanımıza uzanan bir kedi veya bakımını üstlendiğimiz bir hayvan, günlük hayatımızda süreklilik ve eşlik hissi yaratabilir. Birlikte geçirilen zaman içinde oluşan tanıdıklık, bu ilişkiyi yakınlık ve destek bulduğumuz bir alana dönüştürebilir.

Bu yakınlık ve destek hissi, evcil hayvanımızın bir bağlanma figürü haline gelmesiyle de ilişkili olabilir. Bağlanma kuramında “güvenli sığınak”, kişinin zorlandığı anlarda bağ kurduğu kişiye yönelerek rahatlık, destek ve güven bulmasını ifade eder. Evcil hayvanlarla kurulan bağın da bazı kişiler için benzer bir güven sağlayabildiği görülmektedir (Zilcha-Mano et al., 2012). Üzgün veya gergin olduğumuzda evcil hayvanımızın yanına gitmek, ona dokunmak ya da onunla aynı ortamda bulunmak isteyebiliriz. Bu yakınlığın anlamı, bazen herhangi bir şey anlatmak zorunda olmadan birlikte kalabilmektir. Hayvanlarla kurulan ilişkilerde hissedilen kabul ve istikrarlı yakınlık, özellikle kendimizi anlaşılmamış veya yalnız hissettiğimiz dönemlerde önemli bir destek kaynağı olabilir (Brooks et al., 2016).

Yakınlığın biyolojik süreçlerle ilişkili bir yönü de vardır. Sosyal bağlanma süreçlerinde rol oynayan oksitosin, insan–hayvan etkileşimlerinde de araştırılan mekanizmalardan biridir. Köpeklerle sahipleri arasındaki karşılıklı bakışmanın oksitosin değişimleriyle ilişkili bulunması, kurulan bağın biyolojik boyutuna işaret etmektedir (Nagasawa et al., 2015). Bu bulgu, insanlarla köpekler arasındaki yakınlığın gelişmesinde oksitosinin rol oynayabileceğini düşündürmektedir.

Bir hayvanla temas etmek, gerginliğin hafiflediği bir alan da sağlayabilir. Onu sevmek, oyununa katılmak veya davranışlarını izlemek, dikkatimizi o anda yaşananlara yöneltebilir. Kedi ve köpeklerle doğrudan etkileşimin kısa süreli stres tepkisini azaltabildiğine ilişkin fizyolojik bulgular, bu sakinleşme deneyimini desteklemektedir (Pendry & Vandagriff, 2019). Duygu düzenleme açısından bu anlar, yoğun duyguların içinde bir soluklanma alanı sunabilir. Zihnimiz aynı düşünceler etrafında dolaşırken evcil hayvanımızla oyun oynamak veya ona dokunmak, dikkatimizi o anki etkileşime yönelterek rahatlamamıza yardımcı olabilir.

Evcil hayvanlarla kurulan ilişki, yalnızlık deneyiminde de anlamlı bir yer tutabilir. Yalnızlık, çevremizde kaç kişinin bulunduğundan çok, ihtiyaç duyduğumuz yakınlığı ne ölçüde hissedebildiğimizle ilgilidir. Bir hayvanın varlığı, bazı kişilerin günlük yaşamda kendilerini daha az yalnız hissetmelerine yardımcı olabilir. Onunla konuşmak, alışkanlıklarını bilmek ve gün içinde karşılıklı etkileşim kurmak, bu paylaşımın parçalarıdır. Evcil hayvanların yalnızlık hissini hafifletmeye katkı sağlayabildiğini düşündüren araştırmalar da bulunmaktadır (Kretzler et al., 2022).

Bu bağın günlük yaşamdaki etkilerinden biri de bakım vermek üzerinden ortaya çıkar. Mama hazırlamak, suyu yenilemek, oyun oynamak ve yürüyüşe çıkmak, gün içinde tekrarlanan somut görevler oluşturur. Özellikle isteksizlik ve geri çekilmenin arttığı dönemlerde, bakım verdiğimiz bir canlının ihtiyaçları günlük hayata katılmak için bir neden sağlayabilir. Hayvan bakımının rutin, sorumluluk ve yeterlilik hissini destekleyebildiği, kişilerin deneyimlerinde de görülmektedir (Brooks et al., 2016). Bir canlının ihtiyacını fark etmek ve karşılamak, kendimizi yeterli hissetmemize yardımcı olabilir. Verdiğimiz bakımın onun yaşamına katkısını görmek, günlük hayatımızdaki amaç ve bağlılık duygusunu besleyebilir.

Sevilen bir insanın kaybından sonra da evcil hayvanlarla kurulan bağ destekleyici bir rol üstlenebilir. Yas, duygularımızın yanında günlük yaşamımızın düzenini de etkiler. Paylaşılan alışkanlıklar, evdeki rutinler ve günün belli saatleri kaybın ardından farklı bir anlam kazanır. Böyle bir dönemde evcil hayvanın varlığı, yakınlığın ve bakım rutinlerinin devam ettiği bir alan sunabilir. Eşini kaybetmiş ileri yaştaki erkeklerle yapılan bir araştırma, hayvanlarla kurulan bağın yalnızlıkla baş etmeye, duyguları ifade etmeye ve günlük düzeni yeniden kurmaya katkı sağlayabileceğini düşündürmektedir (Thompson & Kim, 2023). Acının yoğun olduğu bir günde bir hayvanın yanında oturmak, kendimizi daha az yalnız hissettiğimiz ve yaşamla temasımızı sürdürebildiğimiz küçük bir an yaratabilir. Burada destekleyici olan, kaybedilen kişinin yerinin doldurulması değildir. Yasın içinde yeni bir yakınlığa yer açmak, kaybettiğimiz kişiyle kurduğumuz bağı geride bırakmamızı gerektirmez. Özlem ve acı sürerken başka bir canlıyla temas etmek de mümkün olabilir. Bu birliktelik, kaybı telafi etmekten çok, onunla yaşamayı öğrenirken bize eşlik eden bir ilişki olarak düşünülebilir.

Evcil hayvanlarla kurduğumuz bağın ruh sağlığımızdaki anlamı, gündelik hayatın küçük anlarında şekillenir. Bazen bize iyi gelen şey, yanımızda sakin biçimde duran bir canlının varlığıdır; bazen de onun ihtiyacına karşılık verirken hissettiğimiz bağlılık ve anlam. Birlikte geçirilen bu anlar, hayatımızda yakınlık ve güven bulduğumuz değerli bir yer edinebilir.

Kaynakça

• Brooks, H., Rushton, K., Walker, S., Lovell, K., & Rogers, A. (2016). Ontological security and connectivity provided by pets: A study in the self-management of the everyday lives of people diagnosed with a long-term mental health condition. *BMC Psychiatry, 16, 409. [https://doi.org/10.1186/s12888-016-1111-3](https://doi.org/10.1186/s12888-016-1111-3)
• Kretzler, B., König, H.-H., & Hajek, A. (2022). Pet ownership, loneliness, and social isolation: A systematic review. *Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 57, 1935–1957. [https://doi.org/10.1007/s00127-022-02332-9](https://doi.org/10.1007/s00127-022-02332-9)
• Nagasawa, M., Mitsui, S., En, S., Ohtani, N., Ohta, M., Sakuma, Y., Onaka, T., Mogi, K., & Kikusui, T. (2015). Oxytocin-gaze positive loop and the coevolution of human-dog bonds. *Science, 348*(6232), 333–336. [https://doi.org/10.1126/science.1261022](https://doi.org/10.1126/science.1261022)
• Pendry, P., & Vandagriff, J. L. (2019). Animal visitation program (AVP) reduces cortisol levels of university students: A randomized controlled trial. AERA Open, 5(2). [https://doi.org/10.1177/2332858419852592](https://doi.org/10.1177/2332858419852592)
• Thompson, M. C., & Kim, A. B. (2023). Understanding the experiences of elderly bereaved men and the bond with their pets. OMEGA—Journal of Death and Dying, 86(4), 1291–1311. [https://doi.org/10.1177/00302228211004820](https://doi.org/10.1177/00302228211004820)
• Zilcha-Mano, S., Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2012). Pets as safe havens and secure bases: The moderating role of pet attachment orientations. Journal of Research in Personality, 46(5), 571–580. [https://doi.org/10.1016/j.jrp.2012.06.005](https://doi.org/10.1016/j.jrp.2012.06.005)