Stockdale Paradoksu, Beynin Yanılgısı ve Güncel Eğitim Sistemlerine Bakış

Stockdale paradoksu, içinde bulunulan en sert ve acı gerçeklerle yüzleşmek ile nihayetinde mutlaka başarıya yahut kurtuluşa ulaşılacağına dair güçlü bir inancı aynı anda sürdürme prensibi olarak literatürdeki yerini almaktadır.

Paradoks, adını Vietnam Savaşı yıllarında 7,5 yıldan fazla olduğu bilinen bir süreyle esir kampında tutulan ve ağır işkencelere maruz kalan Amerikan Amiral James Stockdale’den alır. Esir kamplarında Noel, Paskalya gibi tarihlere kadar kurtulmayı bekleyen fakat kurtuluş gelmedikçe hayal kırıklığı ve beraberinde depresyon yaşayan bireylerin paradoksal bir döngüye girmesi üzerine kurulur.

Paradoksun eğitimdeki örneklerine bakıldığında beynin yoğun bir biçimde yanılgıya düştüğü durumlar saptanmaktadır. Bu yanılgılar sistem içerisinde bireyleri umutsuzluğa ya da kör bir iyimserliğe sürükler.

Stockdale yaklaşımı öğretmen ve öğrencilerin toksik pozitiflik de denilen kör iyimserlikten uzaklaşarak mevcut akademik ve sistemsel zorluklarla yüzleşmeye cesaret bulması ve uzun vadeli başarı inancını diri tutması şeklinde zuhur ettiği gözlemlenir.

Toksik pozitiflik yahut kör iyimserlik içinde bulunulan durumun farkında olmaz. Buna karşın Stockdale Paradoksu içinde bulunulan durumu anlar ve sonucunda iyiye çıkmayı umut eder. Kör iyimserlikte öğrenci hiç çalışmamış olmasına rağmen sınavdan yüksek almayı bekler ve sonucunda hayal kırıklığı yaşar. Stockdale yaklaşımı ise çalışmadığının farkında olur ve ilk sınavı atlatmayı, ikinci sınavın gelmesini bekler. Örneğin matematik netlerini görür ve temel eksiği olduğunu kabul eder.

Başka bir örnekte de zor bir konu öğrenilmeye çalışılırken toksik pozitifliğin bireye “herkese zor geldiği için sınavda sorulmaz” yanılgısı yaşatırken Stockdale yaklaşımının “bu konuyu hiç anlamadım, daha fazla soru çözmeli ve çaba göstermeliyim” algısı oluşturduğu açıkça görülür.

Eğitim sistemleri düzlemine bakıldığında bu paradoksun “gelişim zihniyeti” (growth mindset) ve “psikolojik sağlamlık” (grit) kavramlarıyla doğrudan ilişkili olduğu gözlemlenir.

Stockdale yaklaşımıyla öğrenci, öğretmen, ebeveyn ve yöneticilerin eğitimin bir süreç olduğunu kabullenme ve ona göre beklenti oluşturma durumu şekillenir.

Öğretmenler için Stockdale yaklaşımı ele alındığında sınıf yönetimi sürecindeki pedagojik, fiziksel vb. eksiklikleri belirleme sonrasında hiçbir durumda sınıf yönetiminin olumlu yönde şekillenmeyeceği algısı bırakılır ve o sınıfa yönelik doğru eğitim modelleri bulunmaya çalışılır.

Yine öğretmen örneğine bakıldığında “müfredat yoğunluğundan ötürü yetişmeyen konuyu öğrencinin halledeceği” yanılgısı toksik pozitifliğe işaret ederken; “müfredat yetişmedi fakat ek çalışma/ders notu hazırlayıp iletirsem başarıya ulaşabiliriz” algısı Stockdale Paradoksunun eğitsel yaklaşımına işaret eder.

Eğitim yöneticileri açısından bakıldığındaysa kriz anlarında olumlu tablolar çizmek yerine kurum/sistem bazlı eksiklikleri fark etme, bu eksiklikleri gidermeye yönelik çalışma ve beraberinde okulunun akademik başarısına olan inancını kaybetmeme durumu gözlemlenir.

Güncel sistemler hususunda yapılan hata eğitim süreciyle ilgili ebeveyn ve öğrencilere eksik/yanlış geri bildirim verilmesinden kaynaklanır. Örneğin öğrenme güçlüğü çeken bir öğrencinin akademik sürecinin “oldukça iyi” olduğu dönütü hem öğrenci hem de ebeveyni toksik pozitiflik alanına taşır. Bunun sonucu olarak da ulaşılması mümkün olmayan beklentiler oluşmaya başlar.

Kurumların ticari zaruriyetleri doğrultusunda verdikleri bu yanlış ya da eksik geri bildirimler doğrultusunda en büyük çıkmaz öğretmen için oluşur. Bu algıyla sınıf ilerleyen öğrenci akademik hayatının en kritik noktalarından biri olan ortaöğretime geldiğinde kimi zaman alfabedeki seslerin ayrımını dahi yapamaz şekilde olduğu gözlemlenir. Öğrenilenlerin üzerine konularak ilerlenmesi gereken eğitim süreci olan ortaöğretimde süreç sıfırdan alınmak zorunda kalınır; bu nedenle de aksamalar meydana gelir.

Stockdale yaklaşımı bu nedenle de önemlidir. Ebeveyn-öğrenci-öğretmen dinamiği akademik dürüstlüğe dayandığı sürece öğrenme güçlüğü yaşayan bir çocuğun velisi bu durumla yüzleşir ve çocuk için “ek destek” alma hususunda planlama yapar. Böylelikle hem çocuğun bireysel akademik gelişimi olumlu yönde artış gösterir hem de grup dersinde aldığı eğitimi kavrama becerisi ilerlemiş olur.

Diğer yanılgı durumunda ebeveyn çocuğunun “başarısızlığıyla” yüzleşmediği için sürekli olarak başarı gösterememesinin ardında farklı nedenler arayacak ve beraberinde yanlış kanılara varacaktır.

Bu yanılgı/doğru algı hususunun önemi beynin zorluklarla karşılaştığında bireyin duygudurumunu korumak adına ona pozitif tablolar çizmesinden kaynaklanır. Sağlıklı bir eğitim süreci için birey önce içinde bulunduğu durumu kabul etmeli, sonrasında sürecin zorlayıcı olduğunu bilerek aynı zamanda bir varış noktası da olduğunu anlamalıdır.

Sonuç olarak Stockdale yaklaşımı beyne bir yanılgı yaşatmaz, onun doğruyu algılamasına yardımcı olur. Bireylerin gerçekleri en sert biçimleriyle görüp kabullenmesine ve sonucunda umutsuzluğa kapılmak yerine kurtuluşa inanmalarına devam etmelerini sağlar. Durumun kötülüğüne teslim olmayı reddeder ve iradeyi güçlendirip çözüm yolu aramaya yönlendirir. Olguların “kabullenme-çözüm üretme” süreciyle ele alınması her hususta doğru ve etkili bir sonuç elde etmeye yardımcı olacaktır.

Kaynakça

• Collins, J. (t.y.). The Stockdale Paradox. In Good to Great (Bölüm 4, ss. 83–85). https://qorf-media.s3.ap-southeast-2.amazonaws.com/wp-content/uploads/2018/10/04161444/The-Stockdale-Paradox.pdf